Η ενεργητική ακρόαση παιδιών προσχολικής ηλικίας

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

«Η πιο βασική ανθρώπινη ανάγκη είναι να κατανοείς και να γίνεσαι κατανοητός.

Ο καλύτερος τρόπος για να κατανοήσεις είναι να ακούσεις τους άλλους»

Nicols, R.(1980)

 

 

Τι είναι η ενεργητική ακρόαση των παιδιών;

Όλοι μας και κάθε ένας από εμάς, είτε εκπαιδευτικός, είτε γονιός, είτε ερευνητής έχει μια συγκεκριμένη αντίληψη για το παιδί και την παιδική ηλικία που επηρεάζει αντίστοιχα και την πρακτική που ακολουθεί. Το παιδί μπορεί να ειδωθεί ως ένας αδύναμος και ανώριμος ενήλικος σε μικρογραφία ή αντίθετα ως ένας ενεργός πολίτης με δικαιώματα, ικανότητες και δεξιότητες. Τα τελευταία χρόνια, το κίνημα για τα δικαιώματα των παιδιών και η κοινωνιολογία της παιδικής ηλικίας επέδρασαν καταλυτικά στην προώθηση καινοτόμων αντιλήψεων για το παιδί και την παιδική ηλικία. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του παιδιού αποτέλεσε ένα πολύ σημαντικό κείμενο, υποστηρίζοντας τα δικαιώματα των παιδιών και ειδικότερα, το δικαίωμα να εκφράζουν ελεύθερα τη γνώμη τους, να ακούγεται η φωνή τους και να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων για οποιοδήποτε θέμα τα αφορά. Παράλληλα, η κοινωνιολογία της παιδικής ηλικίας προώθησε την αντίληψη ότι τα παιδιά, όπως και οι ενήλικες είναι δρώντα κοινωνικά υποκείμενα, ειδήμονες της δικής τους ζωής και ενεργοί συμμετέχοντες στην κοινωνία (James & Prout, 1997).

Οι καινοτόμες αυτές αντιλήψεις είχαν ως αποτέλεσμα ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον, τόσο σε πολιτικό και ερευνητικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο εκπαιδευτικών πρακτικών, για προσεγγίσεις, οι οποίες αναγνωρίζουν τις ικανότητες των παιδιών, το δικαίωμά τους να εκφράζουν την άποψή τους και βοηθούν τους ενήλικες να ακούνε και να κατανοούν περισσότερο τα παιδιά (Clark&Moss, 2010).Σε αυτές τις αρχές βασίζεται το πλαίσιο της ενεργητικής ακρόασης των παιδιών, μια διαδικασία η οποία δεν περιορίζεται στο στενό πλαίσιο της ακοής, αλλά είναι ανοιχτή στους πολυάριθμους δημιουργικούς τρόπους που χρησιμοποιούν τα παιδιά για να εκφράσουν τις απόψεις τους και τις εμπειρίες τους. Η ακρόαση δεν περιορίζεται στη λεκτική επικοινωνία, εμπεριέχει την ερμηνεία και την ανταπόκριση των ενηλίκων στην επικοινωνία με το παιδί και είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη διασφάλιση της συμμετοχής των παιδιών στη λήψη αποφάσεων για ζητήματα που τα αφορούν είτε στο πλαίσιο της καθημερινής τους ρουτίνας είτε σε μια ευρύτερη διαδικασία.

Η ακρόαση δεν είναι μια τεχνική ή μια διδακτική μεθοδολογία, υποστηρίζει η Rinaldi, πρώην διευθύντρια των προσχολικών δομών της επαρχίας Ρέτζιο Εμίλια στην Ιταλία, κάνοντας λόγο για μια «παιδαγωγική της ακρόασης». Η ακρόαση είναι «ένας τρόπος σκέψης και αντίληψης του εαυτού μας στις σχέσεις μας με τους άλλους και τον κόσμο. Είναι πώς ως άνθρωποι θέλουμε να είμαστε στον κόσμο. Είναι πώς θέλουμε να είναι η κοινωνία μας. Είναι μια πολιτισμική, πολιτική και ηθική ιδέα. Ακούμε όχι μόνο με τα αυτιά μας, αλλά με όλες μας τις αισθήσεις. Και ακούμε χιλιάδες γλώσσες, σύμβολα και κώδικες προκειμένου να εκφραστούμε και να επικοινωνήσουμε» (Rinaldi, 2006: 49).

Η ακρόαση, η οποία γίνεται αντιληπτή κατά αυτόν τον τρόπο αποτελεί μια διαδικασία-κλειδί για τη διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος στο οποίο παρέχεται ο χρόνος και ο χώρος για να εκφράσουν τα παιδιά τις απόψεις, τις ανησυχίες, τα ενδιαφέροντα και τις επιθυμίες τους με οποιοδήποτε τρόπο επιθυμούν, αλλά και στο οποίο αισθάνονται αυτοπεποίθηση και ασφάλεια (Lancaster, 2003).

 

Ποια είναι τα οφέλη της ενεργητικής ακρόασης των παιδιών;

Η ενεργητική ακρόαση των παιδιών είναι σημαντική τόσο για τα παιδιά όσο και για τους ενηλίκους, τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς, όπως επίσης και για τη βελτίωση της ποιότητας της προσχολικής εκπαίδευσης.

 

Οφέλη για τα παιδιά

Η ακρόαση αναγνωρίζει το δικαίωμα των παιδιών να ακούγεται η «φωνή» τους. Οι απόψεις και οι εμπειρίες τους λαμβάνονται σοβαρά υπόψη με αποτέλεσμα να ενισχύεται η αυτοπεποίθησή τους και η συναισθηματική τους ανάπτυξη. Η αυξανόμενη αυτοπεποίθηση συνδέεται με την ικανοποίηση που αντλείται από την ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων. Τα παιδιά γίνονται πιο ενεργοί συμμέτοχοι είτε στην εκπαιδευτική διαδικασία είτε μέσα από τις καθημερινές τους επιλογές είτε μέσα από τη λήψη αποφάσεων για ευρύτερες αλλαγές.

 

Οφέλη για εκπαιδευτικούς και γονείς

Η ακρόαση των παιδιών επιτρέπει στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να ανταποκριθούν με επιτυχία στις ανάγκες και στα ενδιαφέροντα των παιδιών, να αποδεχθούν τη διαφορετικότητα, να αμφισβητήσουν παγιωμένες αντιλήψεις και να ανακαλύψουν απροσδόκητες οπτικές των δυνατοτήτων των παιδιών. Η ακρόαση μπορεί να δώσει την ευκαιρία στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να αναστοχαστούν και να επανεξετάσουν τις σχέσεις τους με τα παιδιά και τις δραστηριότητες που πραγματοποιούν μαζί τους και να βελτιώσουν τις πρακτικές τους.

 

Οφέλη για τα νηπιαγωγεία

Η ακρόαση των παιδιών μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τη βελτίωση του εκπαιδευτικού έργου που παρέχει το νηπιαγωγείο. Η διερεύνηση της οπτικής γωνίας των παιδιών για το προσχολικό περιβάλλον δίνει τη δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς να αναστοχαστούν πάνω σε αυτά που τους λένε τα παιδιά και να διαπιστώσουν εάν χρειάζεται να βελτιώσουν τις πρακτικές τους. Η ενεργητική ακρόαση μπορεί, επίσης, να διευκολύνει τον συνεχή διάλογο ανάμεσα στα παιδιά, τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς.

 

Πώς μπορεί να ακουστεί η «φωνή» των παιδιών;

Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε πολυάριθμους τρόπους για να ακούσουμε όσα μας λένε τα παιδιά. Ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι η διαδικασία που θα ακολουθήσουμε, αλλά η κουλτούρα που διαμορφώνει τις αντιλήψεις που έχουμε ως ενήλικοι για τα παιδιά. Η επιθυμία να ακούσεις και να εμπλέξεις τα παιδιά είναι ζήτημα κουλτούρας, επισημαίνει ο Peter Moss, και με αυτή την έννοια η σημαντικότερη ερώτηση που πρέπει να κάνουμε στον εαυτό μας είναι: «σαν κουλτούρα, σαν κοινωνία, θέλουμε να ακούμε ο ένας τον άλλο; Θέλουμε να δημιουργήσουμε δημοκρατικές σχέσεις;» (Moss, 2006: 21).

Μεταξύ των μεθόδων, τεχνικών ή εργαλείων που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε προκειμένου να ακούσουμε τα παιδιά είναι:

• Η παρατήρηση είναι μια σημαντική αφετηρία για την ακρόαση των παιδιών και μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τις δυνατότητες, τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των παιδιών και κυρίως των παιδιών μικρότερης ηλικίας.

• Η συζήτηση με τα παιδιά είναι ένας τρόπος να διερευνήσουμε τις απόψεις, τις ανησυχίες, τα ενδιαφέροντα και τις σκέψεις τους, αρκεί να μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις κατάλληλες ερωτήσεις.

• Η ζωγραφική ενθαρρύνει την ελεύθερη έκφραση και επιτρέπει στα παιδιά να επικοινωνήσουν αμεσότερα και πολλές φορές αποτελεσματικότερα σε σχέση με τον λόγο, τα βιώματά τους, τις ιδέες, τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους.

• Οι φωτογραφικές μηχανές είναι ένα μέσο που ελκύει τα παιδιά και τους προσφέρει τη δυνατότητα να εξωτερικευόσουν τα συναισθήματά τους και να δώσουν πληροφορίες μέσα από τη «σιωπηρή φωνή της φωτογραφικής μηχανής» (Walker, 1993).

• Το συμβολικό παιχνίδι μπορεί να δώσει την ευκαιρία στα παιδιά να «αφηγηθούν» τις εμπειρίες τους, να εκφράσουν τις σκέψεις τους και τα συναισθήματά τους.

• Η μουσική, η κίνηση και ο χορός, οι κούκλες και τα παιχνίδια επιτρέπουν στα παιδιά να επικοινωνήσουν τα συναισθήματά τους και τις επιθυμίες τους. Η κούκλα, είτε στο σπίτι είτε στο σχολείο, μπορεί να τα ακούσει και να τα βοηθήσει να εκφράσουν σκέψεις και φόβους.

 

Πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί η ενεργητική ακρόαση στο νηπιαγωγείο;

Στο νηπιαγωγείο υπάρχουν πολλές ευκαιρίες για ενεργητική ακρόαση. Τα παραδείγματα που παρουσιάζονται στη συνέχεια αποτελούν ενδεικτικούς τρόπους σχετικά με το πώς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί η ενεργητική ακρόαση στην προσχολική εκπαίδευση:

• Η μετάβαση στο νηπιαγωγείο ή στο δημοτικό σχολείο. Οι αλλαγές στις συνθήκες ζωής δημιουργούν και στα παιδιά, όπως και στους ενήλικες, αναστάτωση και κινητοποιούν μια διαδικασία προσαρμογής. Σε τέτοιες περιπτώσεις, όπως είναι οι μεταβάσεις, είναι σημαντικό να δοθεί στα παιδιά η ευκαιρία να εκφράσουν αυτό που αισθάνονται.

• Η αποτίμηση του εκπαιδευτικού έργου. Η ενεργητική ακρόαση προσφέρει στους εκπαιδευτικούς τη δυνατότητα να κατανοήσουν την οπτική γωνία των παιδιών, να αναστοχαστούν πάνω σε αυτά που τους λένε τα παιδιά και να χρησιμοποιήσουν αυτές τις πληροφορίες για τη βελτίωση των πρακτικών τους.

• Συνεργασία με τους γονείς. Η ενεργητική ακρόαση των παιδιών μπορεί να τροφοδοτήσει τον διάλογο μεταξύ των εκπαιδευτικών και των γονέων.

• Αλλαγές στο εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον του νηπιαγωγείου. Η ενεργητική ακρόαση θα μπορούσε να βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς να κατανοήσουν πώς βιώνουν τα παιδιά τον εσωτερικό και τον εξωτερικό χώρο του νηπιαγωγείου και να λάβουν υπόψη τις απόψεις τους για μελλοντικές αλλαγές.

• Το αναλυτικό πρόγραμμα. Η ενεργητική ακρόαση των παιδιών μπορεί να συνδυαστεί με τους στόχους του αναλυτικού προγράμματος. Τα εργαλεία και οι τεχνικές ακρόασης προσφέρουν τη δυνατότητα να ακούσουμε τα παιδιά τόσο σε σχέση με τη μάθηση όσο και με τον τρόπο που βιώνουν τις εμπειρίες τους στο νηπιαγωγείο.

• Παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή παιδιά από διαφορετικά πολιτισμικά και γλωσσικά περιβάλλοντα. Η δυνατότητα που προσφέρει η ενεργητική ακρόαση να χρησιμοποιηθούν μέθοδοι που δεν βασίζονται στον γραπτό λόγο είναι πολύ σημαντική όταν δουλεύουμε με παιδιά τα οποία είτε έχουν δυσκολίες στη λεκτική επικοινωνία είτε δεν έχουν ως πρώτη γλώσσα την ελληνική. [

 

 

Βιβλιογραφία

Clark, A. &Moss, P. (2010).Ας ακούσουμε τα μικρά παιδιά. Η προσέγγιση του Μωσαϊκού. Αθήνα: ΕΑΔΑΠ

James, A. & Prout, A. (1997). Constructing and reconstructing childhood. London: Falmer Press.

Lancaster, Y.P. & Broadbent, V. (2003).Listening to Young Children.Open University Press.

Moss, P. (2006). «Listening to young children: Beyond rights and ethics, Perspectives a series of occasional papers on early years education, Learning and teaching Scotland»

http://www.ltscotland.org.uk/Images/listeningtochildren_tcm4-324433.pdf

Rinaldi, C, In Dialogue with Reggio Emilia: Listening, Researching, and Learning London: Routledge, 2005

Walker, R. (1993). Finding a silent voice for the researcher: using photographs in evaluation and research.Στο Schratz, M. (ed). Qualitative voices in educational research. London: Falmer Press.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.